ميراث ماندگار

 

زمانی که قرار است میزان رویکرد و توجه میراث فرهنگی با طرح مبحث موزه‌ها بررسی شود یکی از بخش‌هایی که مورد سنجش قرار می‌گیرد کمیت موزه‌هاست. موزه‌ها به عنوان عالی‌ترین و بهترین نهاد فرهنگی در هر جامعه‌ای با توجه به میزان استقبال و جایگاهی که دارند عامل توسعه‌یافتگی آن جامعه محسوب می شوند. درواقع جامعه توسعه یافته را براساس تعداد موزه‌ها شناسایی می‌کنند. کشوری چون اتریش با مساحت بسیار کم بیش از 1000 موزه دارد. رویکرد یک جامعه نسبت به فرهنگ نکته بسیار مهمی است که باید به آن توجه شود.

 

بشر درطی قرن 19 بعد از انقلاب کبیر فرانسه، اقتصاد را مبنای رشد و پیشرفت قرار داد. چنانچه تحولاتی که بعد از این واقعه رخ داد منجر به توسعه اروپا بر پایه اقتصاد شد. در واقع بی‌توجهی به فرهنگ به‌خصوص از انقلاب کبیر فرانسه به بعد باعث شد که در قرن 19 بشر چنان رفتاری با زندگی و کره زمین داشته باشد که پس از جنگ جهانی دوم و دهه 60 و 70 میلادی به این نتیجه برسد که کره زمین جای مناسبی برای زندگی نیست. چراکه رفتارغیر فرهنگی سبب شد آینده و زندگی انسان با بحران، سوال و خطر مواجه شود.

 

این درحالی بود که با وجود پیش آمدن فعالیت‌های بی‌شمار در ایکولوژی کره زمین، همچنان تقابل بسیار شدیدی بین انسان‌هایی که فرهنگی فکر می‌کردند و افرادی که اقتصادی بودند وجود داشت؛ تا اینکه در سال 1997 میلادی  سازمان یونسکو تفسیر جدیدی از توسعه ارائه داد و تاکید کرد، توسعه زمانی‌ اتفاق می افتد که زیر ساخت‌های آن از فرهنگ تشکیل شده باشد. بدین ترتیب لفظ توسعه پایدار در کنفرانس استهکلم بنا گذاشته شد و در واقع این تعریف پاسخی به توسعه بی‌حد و حصری بود که دراقتصاد وجود داشت.

 

ایران با مبانی و مسائل اقتصادی خودش این اتفاقات را پشت سر گذاشته است. اما همچنان توسعه ایران بر مبانی اقتصادی می‌چرخد. حال باید دید توسعه در ایران از نگاه دولت چه مفهوم و تعریفی دارد و بر مبنای آن توسعه فرهنگ کجای آن قرار می‌گیرد. در این میان یکی از شاخصه‌های فرهنگ نگاه موزه‌ای جامعه به زندگی گذشته و آینده است. حال باید دید آیا به این مرحله رسیده‌ایم که وقتی گفته می‌شود فلان شی موزه‌ای و گرانبها است، به‌دلیل ارزش‌های مادی نیست بلکه اهمیت اصالت و حفظ هویت‌ انسانی مورد توجه است.

 

بسیار طبیعی است که وقتی پای مسائل اقتصادی به میان می آید فرهنگ در رده‌های بعدی زندگی مردم جای می‌گیرد. حتی دولت هم زمانی هزینه صرف مسائل فرهنگی می‌کند که پول اضافه داشته باشد. برای همین است که فعالیت‌های موزه داری تنها در افتتاح موزه است نه ارتقای آن. وقتی خانه پدری حفظ می‌شود یعنی موزه اهمیت دارد. وقتی یادگارهای گذشته حفظ شده و با فرد حمل می‌شود، در واقع نگاه موزه‌ای شکل گرفته است. اما زمانی‌که زندگی در شهر پدری ارزشی ندارد یعنی مردم شهر دیگر نگاه موزه‌ای ندارند و پاسخ به این پرسش که چرا افراد به موزه نمی‌روند بی معناست.

اعتبار و تبلیغات در شرایط فعلی به هیچ وجه راه حل مناسب برای این معضل به‌شمار نمی‌رود. به عنوان مثال، حتی فوتبال زمانی‌که پول نداشت و از تبلیغات برخوردار نبود جایگاه بهتری در جامعه داشت. تبلیغات زمانی پاسخ می‌دهد که زیرساخت فرهنگی داشته باشد. معضل موزه‌ها را پول و تبلیغات حل نمی‌کند؛ معضل موزه‌ها کاملا فرهنگی بوده و نگاه توسعه‌ای در کشور به همراه نگاه هر خانواده‌ای به گذشته خودش است.

 

نکته‌ بسیار جالب این‌است که اتفاقا در اواخر دهه 70 به بعد تلاش  جهت ایجاد ادبیات میراث‌فرهنگی و تغییر نگاه مردم به حوزه‌ و جایگاه میراث‌ فرهنگی در زندگی روزمره افزایش یافته به طوری که هم‌اکنون شاهد خبرگزاری تخصصی میراث‌فرهنگی هستیم. در دهه 70 چنین اتفاقی فکاهی بود. در دهه 70 از زاویه صفحه حوادث به میراث‌نگاه می‌شد اما حالا از زاویه فرهنگ به آن پرداخته می‌شود و مردم میراث‌فرهنگی را سرمایه اجتماعی تلقی می کنند. با این وجود همچنان باید تلاش شود تا نسل جوان بیشتر از نسل قدیم به گذشته خود اهمیت دهد.

 

این ارزش اجتماعی و فرهنگی است که می تواند آینده ما را در حوزه میراث‌فرهنگی و موزه‌ها بهبود بخشد چرا که بالاتر از موزه نگاه موزه‌ای  است که اهمیت بسیاری دارد. امروزه وقتی پیاده روها بیش از سواره‌روها ساماندهی می‌شود به  معنای نیاز مردم است و این مردم هستند که از شهرداری تقاضا دارند چنین اقداماتی صورت گیرد. سطح توقعات به‌حق در این حوزه برگشته است و حتی به ‌نظر من دولت دراینجا عقب‌تر از مردم حرکت می‌کند. در حال حاضر خبرها و واکنش ها نسبت به این حوزه بیشتراز قبل شده و مردم متوجه شدند حفظ هویت یک خانه تاریخی خوب است.

 

منبع: خبرگزاري ميراث فرهنگي